مشرق موعود

مشرق موعود

بررسی تطبیقی آموزه نجات‌بخشی و مفهوم و مصادیق منجی در ادیان توحیدی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری الهیات، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان، کاشان ، ایران
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
آموزه نجات‌بخشی و باور به منجی، از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های کلام مشترک در ادیان توحیدی به شمار می‌آید که در قالب مفاهیمی چون «ماشیح» در سنت یهودی، «مسیح موعود» در الهیات مسیحی، و «مهدویت» در تفکر اسلامی تجلی یافته است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی تطبیقی _ تحلیلی و با تکیه بر منابع اصیل دینی (اعم از تنخ، تلمود، عهد جدید، قرآن و متون حدیثی معتبر)، به واکاوی ساختار کلامی و مبانی الهیاتی این سه آموزه در آئین یهود، مسیحیت و اسلام می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، تبیین وجوه اشتراک و افتراق در مفهوم، نقش کارکردی، اهداف غایی نجات‌بخشی و نیز مصادیق منجی در این سنت‌های دینی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های چشمگیر در بسترهای تاریخی و الهیاتی هر دین چنان‌که در یهودیت نجات ماهیتی قومی و سیاسی، در مسیحیت نجات ماهیتی روحانی و فدیوی و در اسلام نجات ماهیتی توأمان اخلاقی و تمدن‌ساز دارد. همگی بر سه محور اساسی تأکید می‌کنند: نخست، امید به آینده‌ای نجات‌بخش و عادلانه؛ دوم، ایمان راسخ به وعده الهی برای استقرار صلح و عدالت در میان بشریت؛ و سوم، نقش کلیدی شخصیتی الهی در اصلاح جهانی و پایان‌بخشی به تاریخ پرآشوب بشر. این اشتراک بنیادین، ریشه در نیاز فطری انسان به رستگاری و کمال نهایی دارد و می‌تواند زمینه‌ساز گفت‌وگوهای سازنده میان‌دینی و تعمیق فهم مشترک از وعده‌های الهی باشد.
کلیدواژه‌ها

منابع

قرآن کریم
-      آذرنوش، آذرتاش. (1386). فرهنگ معاصر عربی _ فارسی. تهران: نشر نی.
-      ابن‌بابویه، محمدبن علی. (1416ق). ‌کمال الدین و تمام النعمة. با ترجمه فهری. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
-      ابوداود، سلیمان‌ بن‌ اشعث. (1418ق). سنن أبی داود. بیروت: دار ابن حزم.
-      اربلی، علی بن عیسی. (1433ق). کشف الغمة فی معرفة الائمة؟عهم؟. بی‌جا: المجمع العالمی لاهل البیت؟عهم؟.
-      حر عاملی، محمدبن حسن. (1425ق). إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
-      دهخدا، على‌اکبر. (1373). لغت‌نامه، تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا و دانشگاه تهران.
-      رشیدی، عبدالرشید بن عبدالغفو. (بی‌تا). فرهنگ رشیدی. تهران: کتابفروشی بارانی.
-      شعیری، محمدبن محمد. (بی‌تا). جامع الأخبار. نجف اشرف: المطبعة الحیدریة.
-      صدر، سید محمدباقر. (1379). رهبرى بر فراز قرون، تهران: مؤسسه موعود.
-      کلینی، محمدبن یعقوب. (1363). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
-      طبرانى، سلیمان بن احمد. (1422ق)، معجم کبیر طبرانى، بیروت: دارإحیاء التراث العربى.
-      نعمانی، محمد‌بن ابراهیم. (1426ق). الغیبة. قم: مدین.
-      نفیسی، علی‌اکبر. (بی‌تا). فرهنگ نفیسی. بی‌جا: بی‌نا.
-      عهد عتیق: اشعیا (کتاب نبیان)   
-      میشناه (متن اصلی تلمود)
-      سنهدرین (بخشی از میشناه و تلمود)
-      عهد عتیق: زکریا (کتاب نبیان)
-      تلمود سنهدریم (بخشی از تلمود)
-      عهد جدید: انجیل یوحنا
-      عهد جدید: انجیل متی (کتاب مقدس)
-      عهد جدید: افسسیان (نامه پولس به اهل افسوس)
-      Amir-Moezzi, M. A. (2002). The Divine Guide in Early Shi‘ism. SUNY Press.
-      Armstrong, K. (1993). A History of God: The 4,000-Year Quest of Judaism, Christianity, and Islam. Ballantine Books.
-      Catechism of the Catholic Church. (1992). Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
-      Eisen, A., & Cohen, S. (2000). Jewish Identity in the Modern World.
-      Huston, A. (1991). Christianity and Salvation.
-      McGrath, A. E. (2016). Christian Theology: An Introduction. Wiley-Blackwell.
-      Maimonides. (1963). The Guide for the Perplexed (S. M. Stern, Trans.). University of Chicago Press.
-      Moltmann, J. (1967). Theology of Hope: On the Ground and the Implications of a Christian Eschatology. Harper & Row.
-      Neusner, J. (2003). The Talmud of the Land of Israel: An Introduction. University of Chicago Press.
-      Sanders, E. P. (1993). Paul and Palestinian Judaism: A Comparison of Patterns of Religion. Trinity Press International.
-      Sacks, J. (2011). The Great Partnership: God, Science and the Search for Meaning. Hodder & Stoughton.
-      Smith, A. (1991). Salvation in Judaism.
John Paul II. (1990). Redemptoris Missio: On the Permanent Validity of the Church's Missionary Mandate. Libreria Editrice Vaticana.