مشرق موعود

مشرق موعود

سوژهٔ مدرن و جهانی‌شدن در پرتو تحلیل دکترین مهدویت و پدیدهٔ انتظار: چالش‌ها و چشم‌اندازهای تمدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین، تهران، ایران
چکیده
مقاله حاضر به تحلیل دکترین مهدویت در قالب مفاهیم«انتظار»، «سوژه مدرن»، «جهانی‌شدن» و «آینده تمدنی جهان» می‌پردازد. این پژوهش با استفاده از روش‌شناسی نشانه‌شناسی ساختارگرا و براساس طیفی از نظریات میشل فوکو، جان فیسک، استوارت هال، مانوئل کاستلز و آرنولد توین‌بی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که مفاهیم سوژه مدرن و جهانی‌شدن در دکترین مهدویت در چارچوب انقلاب اسلامی و آموزه‌های دین اسلام جای می‌گیرند. این دکترین به‌ویژه در زمینه انتظار ظهور، چرخشی از سوژه مدرن به سوی سنت‌های دینی و اعتقادی ایجاد می‌کند که در آن تکثر معنایی جایگاهی ندارد. در این رویکرد، سوژه‌ای یکپارچه و منسجم شکل می‌گیرد که می‌تواند به‌عنوان پاسخگویی به چالش‌های جهانی‌شدن و بحران هویت در دنیای مدرن عمل کند. همچنین، دکترین مهدویت قادر است به‌عنوان یک مدل تمدنی جدید با تأکید بر اصول عدالت و صلح جهانی، به بازتعریف چشم‌اندازهای اجتماعی و فرهنگی جهانی کمک نماید. این تحلیل به درک عمیق‌تری از روابط میان هویت، تحولات اجتماعی و دکترین‌های دینی می‌انجامد.
کلیدواژه‌ها

منابع

-      ابراهیمی کوشالی و دیگران. (1401)، تحلیل لایه‌ای مسائل فراروی تحقق تمدن نوین اسلامی، پژوهش‌های گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره چهارم.
-      احمدی، حمید. (1383)، قومیت و قوم­گرایی در ایران،تهران: نی.
-      اسمعیلی و دیگران. (1400)، کارکردهای دانشگاه‌ها در مراحل تمدن‌سازی نوین اسلامی، پژوهش­های گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی، سال اول، شماره دوم.
-      اشرفی، علی اکبر. (1380)، هویت فرهنگی در عصر مشروطه، نامه پژوهش، شماره 22و23.
-      برزویی، محمدرضا؛ جهانگیری فیض‌آبادی، احمد. (1397)، ظرفیت شناسی رویکرد راهبردی و آینده نگارانه به آموزه مهدویت در بستر تمدن نوین اسلامی، اندیشه مدیریت راهبردی، سال دوازدهم، شماره اول، پیاپی 23.
-      بشیریه، حسین. (1386)، عقل در سیاست: سی و پنج گفتار در فلسفه، جامعه‌شناسی و توسعه سیاسی، تهران: نگاه معاصر.
-      بشیریه، حسین. (1388)، موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران: گام نو.
-      بهروزلک، غلامرضا. (1381)، مهدویت و جهانی شدن، کتاب نقد، شماره24و25.
-      بهروزلک، غلامرضا. (1384)، جهانی‌شدن، بحران معنا و منجی‌گری، پگاه حوزه، شماره 169.
-      تابلی، حمید و همکاران. (1390)، حکومت مهدوی در پرتو شاخص­های جهانی­سازی آن، مشرق موعود، دوره 5، شماره19.
-      تاجری، منصور(1393)، تحولات فرهنگی حوزه خلیج­فارس و تأثیر جهانی­شدن بر آن، همایش علمی پژوهشی خلیج فارس.
-      تاجیک، محمدرضا (1387)، رسانه و بحران در عصر فراواقعیت(با تاکید بر بحران هویت)، پژوهش­های ارتباطی، شماره 56(15).
-      توسلی، غلام­عباس؛ ­قاسمی، یارمحمد (1383)، هویت­های­جمعی و جهانی­شدن، نامه­ علوم اجتماعی، شماره 24.
-      توین بی، آرنولد(1353)، تمدن در بوته آزمایش، ترجمه: ابوطالب صارمی، تهران: امیرکبیر، اول.
-      توین بی، آرنولد(1373)، جنگ و تمدن، ترجمه: خسرو رضایی، تهران: علمی و فرهنگی، اول.
-      توین بی، آرنولد(1394)، تاریخ تمدن، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.
-      جادری، سهاد؛ چولانیان، رحیمه(1385)، مهدویت و جهانی­شدن، پنجمین همایش علوم انسانی و هنر.
-      جمعی از نویسندگان(1387)، انقلاب اسلامی ایران، قم: دفتر نشر معارف.
-      جی­دان، رابرت (1385)، نقد اجتماعی پست­مدرنیته: بحران­های هویت، ترجمه: صالح نجفی و پردیس دانش.
-      چندلر، دانیل(1387)، مبانی نشانه­شناسی، ترجمه: مهدی پارسا، تهران: سوره مهر.
-      حافظ­نیا، محمدرضا و همکاران (1385)، تاثیر جهانی­شدن بر هویت ملی، فصل‌نامه­ ژئوپلتیک، سال دوم، شماره­ سوم و چهارم.
-      حکیم، سید منذر(1387)، عدل جهان شمول مهدوی در نگاه جامع قرآنی به عدل، انتظار موعود، شماره27.
-      در دیورینگ، سایمون (1382)، مطالعات فرهنگی، تهران: تلخون.
-      دهخدا، علی‌اکبر (1359)، فرهنگ لغت، تهران: مؤسسه لغت نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی.
-      رضایی، محمد(1387)، مصرف تلویزیون: بازتولید هژمونی یا مقاومت نشانه­ای در مطالعات فرهنگی، مصرف فرهنگی و زندگی روزمره در ایران، به اهتمام: عباس کاظمی، تهران: جهاد دانشگاهی واحد تهران.
-      رنجبران، داوود(1388)، جنگ نرم، تهران: ساحل اندیشه، ششم.
-      زارع، سعید و دیگران(1402)، راه‌کارهای تقویت فرهنگ مهدویت در برابر چالش‌های جهانی شدن اعتقادی و فرهنگی در عصر حاضر، هفتمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات جهانی در علوم انسانی، مدیریت و کارآفرینی.
-      سعیدی، رحمان؛ کیا، علی­اصغر (1385)، نقش جهانی­شدن و رسانه­ها در هویت فرهنگی ، تهران: خجسته.
-      شاکری زواردهی، روح‌الله(بی‌تا)، بررسی و تحلیل مؤلفه­های تمدنی آموزه مهدویت با تأکید بر نقش زمینه­ساز انقلاب اسلامی ایران، پژوهش­های انقلاب اسلامی، دوره 13، شماره1، پیاپی 48.
-      شجاعی زند، علیرضا (1376)، مشروعیت دینی دولت و اقتدار سیاسی دین، تهران: تبیان.
-      عاملی، سعیدرضا (1388)، جهانی­شدن: مفاهیم و نظریه­ها، مجله­ ارغنون، شماره 24.
-      عرب‌پور، امیرحسین(1396)، واکاوی جایگاه تفکر مهدویت و حکومت جهانی مهدوی در افق تمدن نوین اسلامی، سومین همایش ملی تمدن نوین اسلامی.
-      عرفان، امیرمحسن(1391).نقش باورداشت آموزه‌های مهدویت در شکل­گیری فرهنگ و تمدن اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما سید‌علیرضا واسعی.
-      فرهادی محلی، علی(1390)، بررسی تحلیلی پدیده جهانی شدن با تمرکز بر حوزه فرهنگ، مطالعات راهبردی جهانی‌ شدن، شماره5.
-      فوران، جان­فرانسیس (1387)، مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه: احمد تدین، تهران: رسا.
-      فوکو، میشل (1403)، تاریخ جنون، ترجمه: فاطمه ولیانی، تهران: هرمس.
-      فیسک، جان(1380)، فرهنگ تلویزیون، ترجمه: مژگان برومند، ارغنون، شماره 19.
-      فیسک، جان(1381)، فرهنگ و ایدئولوژی، ترجمه: مژگان برومند، ارغنون، شماره 25.
-      قادرزاده، امید (1388)، هویت جمعی غالب کُردها در کشورهای ایران و عراق، رساله­ی دکتری جامعه‌­شناسی، رشته­ جامعه‌شناسی، تهران: دانشکده­ی علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.
-      قاسمی، حاکم(1396)، تمدن اسلامی در مرحله گذار؛ ضرورت آینده­نگاری و راهبردپردازی برای ساختن تمدن نوین اسلامی، آینده‌پژوهی ایران، سال دوم، شماره سوم.
-      قریشی، فردین(1381)، جهانی­شدن و تحول در تصور ما از خویشتن، مطالعات ملی، سال سوم، شماره 11.
-      کاستلز، مانوئل(1380)، عصر اطلاعات، جامعه­ شبکه­ای، ترجمه: احمد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: طرح نو.
-      کاستلز، مانوئل(1380)، عصر اطلاعات، قدرت هویت، ترجمه­: حسن چاوشیان، تهران: طرح نو.
-      لزگی، علینقی؛ غیاثی فتح‌آبادی، هادی (1402)، ابعاد تمدنی مقاومت اسلامی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، شماره12.
-      مطهری، مرتضی(1385)، قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه و تاریخ، تهران: صدرا.
-      مطهری، مرتضی(1387)، آینده انقلاب اسلامی ایران، تهران: صدرا، بیست و پنجم.
-      مظاهری مقدم، ابوذر(1395)،  افق مهدوی  و تکوین چشم انداز تمدن زمینه‌ساز در آینده ایران اسلامی، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال هشتم، شماره اول، پیاپی ۲.
-      معنوی، سید مجتبی(1402)، سیر تطور آثار مکتوب مهدوی در سده اخیر حوزه علمیه قم، انتظار موعود، سال بیست و سوم، شماره180.
-      مفتاح، احمدرضا؛ محمدی، ناصر(1397)، نقش باور به مهدویت در معنا بخشی زندگی فردی، مشرق موعود، شماره46.
-      ملایی، حسن (1394)، جایگاه و کارکردهای آموزه مهدویت و انتظار در شکل گیری تمدن نوین اسلامی از دیدگاه امام خامنه­ای، پژوهش­های مهدوی، سال سوم، شماره12.
-      مولائی، مرتضی (1400)، بیانیه گام دوم انقلاب، منشور مهدویت و زمینه­ساز تحقق تمدن نوین اسلامی، رهیافت­های نوین مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی، شماره 2.
-      مولوی، محمد(1396)، گرایش اجتماعی در تفاسیر قرآن پیشران موثر در شکل­گیری و شکوفایی تمدن نوین اسلامی، آینده‌پژوهی ایران، سال دوم، شماره سوم.
-      مهدوی، محمد؛ جعفرپور، صفیه(1398)، تأثیر انقلاب اسلامی در احیای آموزه‌های مهدویت، مطالعات معرفتی، سال بیست و سوم، شماره سوم.
-      میلر، پیتر (1401)، سوژه، استیلا و قدرت در نگاه هورکهایمر، مارکوزه، هابرماس و فوکو، ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.
-      نوروزی، رضاعلی(1390)، موانع و آفات انتظار، مشرق موعود، سال پنجم، شماره17.
-      الویری، محسن (1392)، اندیشه مهدویت و تمدن نوین اسلامی، انتظار موعود، سال سیزدهم، شماره42.
-      هال، استوارت (1382)، رمزگذاری و رمزگشایی، ترجمه: نیما ملک­محمدی.
-      الهی‌نژاد، حسین؛ شاهرخی، سیدحامد(1397)، نقش مهدویت در وحدت و همگرایی جهان اسلام، مشرق موعود، سال دوازدهم، شماره47.
-      یعقوبی، ابوالقاسم(1381)، چشم انداز تمدن جهانی اسلام، موعود، شماره34.
-      Fiske, J. (1994). Television Culture. London, Routledge.
-      Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Stanford University Press.
Habermas, J. (1987). The Philosophical Discourse of Modernity. MIT Press.