مشرق موعود

مشرق موعود

نقش بیگانگان در اثرگذاری بر فرقه‌های مدعی مهدویت در ایران معاصر و چالش‌های برآمده از آن(با تأکید بر دوران قاجار و پهلوی اول)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم، ایران
چکیده
در تاریخ معاصر ایران، وجود فرقی با ادعای مهدویت سبب شد تا مشکلات قابل‌ توجهی در کشور ایجاد شود. این دسته از فرق با ادعاهای ناهمگون به‌خصوص در دورانی که ایرانیان با مشکلات گسترده اجتماعی از جمله فقر فراوان، روبه‌رو بودند سبب شد تا برخی از مردم به ایشان تمایل نشان دهند. در این میان پدیده نوظهور کشورهای استعمارگر، ملت‌های بحران‌زده را مورد توجه خود قرار دادند و این دست از فرقه‌ها در ایران، از جمله نمونه‌های بودند که می‌توانستند استعمارگران را برای رسیدن به مطامع خود کمک شایانی کنند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال است که این دست از کشورهای نوظهور، چگونه از فرصت پدید آمده توسط مدعیان مهدویت در کشور ایران، برای رسیدن به مقاصد خود استفاده کردند؟ در پاسخ اشاره‌ شده است مهم‌ترین هدف کشورهای استعمارگر ایجاد اختلاف و برهم زدند وحدت ملی در میان ایرانیان بوده است. همچنین اشاره به این نکته اشاره‌ شده است که کشورهای مذکور در ایجاد این دست از فرقه‌ها، به جهات مختلف اجتماعی و تاریخی می‌توانستند تأثیرگذار باشند، اما با ایجاد این فرق با بهره‌برداری فراوان و تقویت این جریانها، سعی وافری داشتند در راستای منافع خود که ایجاد اختلاف در میان کشورهای فرودست بوده بهره لازم را ببرند.
کلیدواژه‌ها

منابع

-      احمدی کچایی، مجید(1403)، صداقت در ایران معاصر، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
-      اسحاقیان، جواد(بی‌تا)، پیچک انحراف، قم: انتشارات بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود؟عج؟.
-      اشراق خاوری، عبدالحمید(بی‌تا)، گنجینه حدود و احکام، تهران: موسسه ملی مطبوعات امری.
-      افراسیابی، بهرام(1391)، تاریخ جامع بهائیت (کالبدشکافی بهائیت)، بی‌جا: مهرفام.
-      ایوانف، یوری(1356)، صهیونیسم، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: امیرکبیر، سوم.
-      آیتی، سیدمحمدباقر(1342ق)،  الکواکب الدرّیّة فی مآثرالبهائیّة، مصر: بی‌نا.
-      جدید بناب، علی(1386)، عملکرد صهیونیسم نسبت به جهان اسلام، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟ره؟، سوم.
-      جعفریان، رسول(1391)، مهدیان دروغین، به‌ضمیمه سه رساله: رساله در شرح حدیث دولتنا فی آخرالزمان؛ رساله مبشره شاهیه؛ رساله الهدی سیدمحمد نوربخش، بی‌جا: نشر علم.
-      حجامی، حسین(1396)، به ‌سوی انحراف، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
-      دادستانی ‌ویژه روحانیت، بازخوانی پرونده انحرافات «ن ـ ز»، آرشیو مرکز تخصصی مهدویت.
-      زاهد زاهدانی، سعید(بی‌تا)، بهائیت در ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-      السلطنه، اعتضاد(1362)، فتنه باب، به کوشش: عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات بابک.
-      شیرودی، مرتضی(1381)، فلسطین و صهیونیسم، تهیه‌کننده: مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه، بی‌جا: نشر مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه.
-      شیرودی، مرتضی(بی‌تا)، فلسطین و صهیونیزم، بی‌جا: نشر مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه.
-      فوران، جان(1377)، مقاومت شکننده، ترجمه: احمد تدین، تهران: رسا.
-      کافی، محمدمهدی(بی‌تا)، قبیله حیله، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم(آرشیو مرکز تخصصی مهدویت).
-      کرزن، جرج ناتانیل(1362)، ایران و قضیه ایران، ترجمه: غ وحید مازندرانی، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
-      گلپایگانی، ابوالفضل(2015م)، کتاب فرائد، آلمان: مؤسسه ملی مطبوعات امری، اول.
-      لک‌زایی، نجف(1383)، «مقاومت شکننده جان فوران/ تحلیلی بر نظریه مقاومت شکننده جان فوران در خصوص تحولات تاریخ معاصر ایران، مجله زمانه، سال سوم، شماره 21.
-      مازندرانی، فاضل(بی‌تا)، تاریخ ظهور الحق، تهران: مؤسسه ملی مطبوعات امری.
-      مدنی، جلال‌الدین(1380)، تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-      مراد خلج، محمدمهدی؛ روشنگر، محمدمهدی(1393)، «پدیده طلوعیان‌ونقش انگلیسی‌ها در شکل‌گیری ‌آن»، پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، شماره 5.
-      موسوى گیلانى، سیدرضی(1385)، مهدویت از دیدگاه دین‏پژوهان غربى، قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود؟عج؟.
-      نجفی، سید محمدباقر(1383)، بهائیان، قم: مشعر، اول.
-      یاسینی‌ نسب، عبدالعلی(1363)، خاطرات سیاسی سر آرتور هاردینگ، وزیرمختار بریتانیا در دربار ایران در عهد سلطنت مظفرالدین، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-      یاسینی‌ نسب، عبدالعلی(1382)، خاطرات سیاسی جاسوس روسی کینیاز دال گورکی در ایران، بی‌جا: صبوری.