مشرق موعود

مشرق موعود

آینده‌پژوهی تمدّن نوین اسلامی با رویکرد گفتمان‌سازی و موانع آن

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی دانشگاه پیام نور، سرپل ذهاب، ایران.
چکیده
تمدن اسلامی بر خلاف دیگر تمدن‌ها، تمدنی متقن، آینده‌پژوه، مُوَسع و بر اساس منشور حقیقی اسلام و سیرة حکمرانی معصومین (علیهم‌السلام) پایه‌گذاری و سپس الگو و جاری‌مجرای دیگر حکومت‌های اسلامی پس از خود گردیده است. بر اساس سنّت الهی و عقاید اسلامی به‌ویژه شیعه در آینده، زنجیرة طلایی خلافت به بزرگ حکمران تمدن اسلامی؛ یعنی مهدی موعود (عج) به‌عنوان متمّم و آخرین وارث از خانوادة معصومین خواهد رسید. برای دست‌یابی به این موقعیت ممتاز و جهان‌شمول، زمینه‌سازی مبتنی بر بیداری اسلامی و یکسان‌سازی گفتمان اندیشمندان، رهبران و سیاسیون جوامع اسلامی امری انکارناپذیر است. پیداست پدیدة سترگ انقلاب اسلامی و گفتمان جامع‌الاطراف آن، این مسیر را به‌خوبی تبیین، هموار و امیدوارانه ترسیم نموده است. این نوشتار می‌کوشد به روش توصیفی_تحلیلی و بهره‌مندی از مطالعات کتابخانه‌ای، موضوع اجماع هدف‌مند و وحدت‌محور گفتمان‌سازی جهان اسلام که اکنون اولی‌ترین و بدیهی‌ترین مسئلة دنیای مسلمانان تلقی می‌گردد مورد کنکاش قرار دهد؛ و سپس به این سؤال پاسخ دهد که گفتمان‌تجربه‌مند انقلاب اسلامی و مواضع امامین انقلاب به چه میزان می‌تواند در فرایند تجمیع و آنالیز افکار متکثّر و متنوع حاکمان سیاسی و رهبران دینی کشورهای مسلمان منطقه در راستای گفتمان‌سازی واحد و در نهایت بستر حکمرانی تمدن نوین جهان اسلام و به انزوا کشاندن نظریة تک‌قطبی استکبار جهانی نقش‌آفرین باشد؛ موانع این تحوّل و حرکت پیشران را چگونه باید احصاء، شناسایی و در نهایت آسیب‌شناسی و علاج نمود.
کلیدواژه‌ها

منابع

-      آذرنگ، عبدالحسین. (1394). تاریخ تمدن. تهران: کتابدار وابسته به شرکت خدمات اطلاع‌رسانی کتابدار فرزانه.
-      ابن طاووس، علی‌بن موسی. (1383). الإقبال بالأعمال‌الحسنه.(محمد روحی ، مترجم) ، قم: سماءِ قلم.
-      ابن قولویه، جعفربن‌محمد. (۱۳۹۰). کامل الزّیارت. (سیدعلی حسینی، مترجم). تهران: اندیشۀ مولانا.
-      ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. (1414ق). لسان‌العرب، بیروت: دار صاد، سوم.
-      أبو منصور جمال‌الدین الحسن بن زین‌الدین. (1439ق). المعالم الدین، قم: انتشارات اسلامی.
-      ارکون، محمد. (1395). انسان‌گرایی در تفکر اسلامی. (احسان موسوی خلخالی، مترجم)، تهران: طرح نقد.
-      خمینی، سیدروح الله. (1389). صحیفۀ امام. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی؟ره؟، چهارم.
-      بدیع، برتراند. (1375). کنفرانس «تعارضات خشن؛ علل و انگیزه‌ها». فرانسه: دانشگاه لیون.
-      جمعی از مؤلفان. (1389). دانشنامۀ آزاد فارسی، تهران: دانش‌گستر.
-      دورانت، ویلیام جیمز. (1401). تاریخ تمدّن. ( احمد آرام و همکاران، مترجم) تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-      راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القران، بیروت: دارالقلم.
-      سعید، بابی. (1379). هراس بنیادین: اروپامداری و ظهور اسلام‌گرایی. (غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، مترجم) ، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-      کرمر، جوئل. (1375). احیای فرهنگی در عهد آل بویه، انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی، (محمدسعید حنایی کاشانی مترجم)، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-      کلینی، محمدبن‌یعقوب. (1407ق). اصول کافی، مصحح ( علی‌اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
-      متز، آدام. (1402 ش). تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ( علیرضا ذکاوتی قراگزلو، مترجم)، تهران: امیرکبیر.
-      مشکینی اردبیلی، علی. (1382). تحریرالمواعظ العددیه، شارح: علی احمدی میانجی، قم: الهادی.
-      مصطفوی، حسن. (1368). التحقیق فی کلمات‌القرآن‌الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-      مودودی، ابوالعلاء. (1358). اسلام و تمدن غرب، ( ابراهیم امینی، مترجم) ، تهران: کانون انتشار.
-      نوبرت، الیاس. (1393). در باب فرایند تمدن. (بررسی‌هایی در تکوین جامعه‌شناختی و روان‌شناختی آن)، (غلام‌رضا خدیری، مترجم) تهران: نشر جامعه‌شناسان.
-      ورعی، جواد. (1387). امام خمینی و احیای تفکر دینی، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.‌
-      هوارث، دیوید،. (1377). نظریه گفتمان. (سید علی اصغر سلطانی، مترجم) ، علوم سیاسی، ش 2، صص 156- 182.
-      حسینی خامنهای، سیدعلی. : https://www.leader.ir/fa/media/play/9484
-      حسینی خامنهای، سیدعلی. : https://farsi.khamenei.ir/print-content?id=3243
-      حسینی خامنهای، سیدعلی. : https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=37536
-      حسینی خامنهای، سیدعلی. : https://www.leader.ir/fa/media/23785
-      حسینی خامنهای، سیدعلی. :  https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3347
-      Armstrong, P. (2015). The discourse of Michel Foucault: A sociogical encounter. Critical perspectives on Accounting, 27,29-42.
-      Chimonas, S. (2000). Moral panics: Towards a new model. P.h.D. Dissertation, University of Michigan.
-      Gee, J.P. (2015). An introduction to discourse analysis: Theory and method (2nd ed.) London: Psychology Press
-      Groddeck, V. & Schwarz, J.O. (2013). Perceiving megatrends as empty signifiers: A discourse-theoretical interpretation of trend management. Futures, 47,28,37.
-      Gustafsson, A. Lassbo, G. Risenfors, S. (2014).Have computer – Will travel: A discourse analysis of a l:l initiative in upper secondary school. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 141, 182-187.
-      Howarth, D. & Stavrakakis, Y. (2000). Introducing discourse political analysis. In D. R. Howarth, A. J. Norval, & Y.
-      Laclau, E, & Mouffe, C. (2001). Hegemmony and socialist strategy;Towards a radical democratic politics (and ed). Londan; Verso.
-      Paltridge, B. (2006). Discourse analysis: An introduction. London Continuum International publishing Group.
-      Rasula, J. (1989). The poetics of embodiment: A theory of exceptions, Volume 2. California: University of California