استادیار گروه شیعه شناسی، دانشکده شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده
باوجود محدود بودن جغرافیای تحدیثِ ابن ابی عمیر به بغداد و کوفه، میراث حدیثیِ وی (مطالعه موردی روایات باب مهدویت و غیبت) در فاصلهای کوتاه از وفات او، با سرعت و بسامدی چشمگیر به سرزمینهای دوردست انتقال یافت. این نکته با عنایت به پندارِ وارداتیبودن آموزه غیبت از جانب واقفه و نبود نصوص غیبت در آثار امامی عصر حضور، مطالعه دقیقِ سیرِ انتقال میراث مهدوی او را با هدفِ سنجش اصالت تاریخی آن، ضرورت میبخشد. افزون بر سفرِ پارهای از وجوه شاگردان او به قم، نیشابور، فرارود و بصره، سهم قابل اعتنایِ اجلای قم در نسل دوم شاگردان وی و نقش مهم سفرهای صدوق در دریافت و انتقالِ آن، از مهمترین عوامل انتقالِ پردامنهی میراثِ اوست. دادههای در دسترس در باب این انتقال گسترده، اگرچه گاه با حلقات مبهم نیز روبروست، اما اولاً این ابهامها اندکاند، ثانیاً قابل توضیح و توجیهاند، و ثالثاً مهمترین حلقه مفقود آن با درصد قابلملاحظهای از سوی أسانیدِ معطوف حمایت میشود. چنین بیانی از کیفیت انتقال میراث مهدوی ابن ابی عمیر، افزون بر تبیین اصالت میراث مذکور و دفع شبهات مطرح و مقدر در این باب، بخش مهمی از تاریخِ حدیثِ مهدویت را در سدههای دوم تا چهارم ترسیم مینماید.