مشرق موعود

مشرق موعود

نقش معانی تأویلی آیات در استواری نظریه مهدویت

نویسندگان
1 گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه فلسفه، الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
نظریه مهدویت به عنوان یکی از ارکان اساسی اندیشه شیعی، همواره مورد توجه مفسران و متکلمان اسلامی بوده است. این مقاله با روش توصیفی _ تحلیلی و اتکا به منابع کتابخانه‌ای، به بررسی نقش کلیدی «معانی تأویلی» آیات قرآن در استحکام‌بخشی نظریه مهدویت می‌پردازد. تأکید بر تمایز بین «تفسیر» (کشف معانی ظاهری) و «تأویل» (کشف مقصود باطنی و مصادیق عینی)، این پژوهش نشان می‌دهد که تأویل به عنوان کلیدی برای پیوند نصّ ثابت قرآن با مصادیق متغیر تاریخی، در موضوع مهدویت، عمل می‌کند. تأویل به معنای بازگرداندن کلام به مراد اصلی و باطنی و ابزاری برای کشف لایه‌های عمیق‌تر معانی قرآن است که در پرتو روایات اهل‌بیت(علیهم السلام) شکوفا می‌شود و این‌که چگونه مفسران شیعه با بهره‌گیری از تأویل، آیات بسیاری را که در ظاهر اشاره به وقایع گذشته یا کلیات دارند، به عصر ظهور و حضرت مهدی(عج) ارجاع داده و بدین ترتیب نظریه مهدویت را نه یک عقیده حاشیه‌ای، بلکه خوانشی مرکزی و قرآن بنیاد از فرجام تاریخ اسلام معرفی کرده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که معانی تأویلی، پلی بین نص قرآن و واقعیت‌های گسترده تاریخی _ اعتقادی زده و ظرفیت بی‌پایان قرآن برای پاسخگویی به نیازهای همه اعصار را به نمایش می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها

منابع

-      قرآن کریم
-      العروسی الحویزی، عبدعلی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نورالثقلین، قم: انتشارات اسماعیلیان.
-      بابایی، علی اکبر. (1385). قواعد تفسیر قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-      بحرانی، هاشم بن سلیمان. (1373). البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.
-      حسینی میلانی، سیدعلی. (1384). نفحات الازهار فی خلاصة عبقات الانوار. قم: مرکز الحقایق الاسلامیه.
-      صافی گلپایگانی، لطف‌الله. (۱۴۱۹ق). منتخب الأثر فی الإمام الثانی عشر. قم: مؤسسه السیدة المعصومة.
-      طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۳). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). ترجمه تفسیر المیزان (محمدباقر موسوی همدانی، مترجم). قم: جامعه مدرسین حوزه‌ علمیه قم.
-      طبرسی، فضل بن حسن. (1395ق). مجمع البیان فی تفسیر القراآن، تهران: المکتبة الاسلامیه.
-      طبرسی، فضل بن حسن. (1367). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دارالمعرفه.
-      عیاشی، محمدبن مسعود. (۱۳۸۰). تفسیر العیاشی (سیدهاشم رسولی محلاتی، محقق). تهران: المطبعة العلمیة.
-      فیض کاشانی، محمد. (1415ق). تفسیر صافی. مکتبة الصدر.
-      قمی، علی بن ابراهیم. (۱۴۰۴ق). تفسیر القمی (سیدطیب موسوی جزائری، محقق). مؤسسه دارالکتاب.
-      کلینی، محمدبن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی (علی‌اکبر غفاری، مصحح). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-      مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-      مدرسی، سید محمدتقی. (۱۴۱۹ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین؟ع؟.
-      معرفت، محمدهادی. (1396). ترجمه التمهید فی علوم القرآن (علی‌اکبر رستمی، مترجم) قم: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
-      معرفت، محمدهادی. (1381). علوم قرآنی. قم: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
-      مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-      نعمانی، محمدبن ابراهیم. (۱۳۹۷). الغیبة (علی‌اکبر غفاری، محقق). تهران: نشر صدوق.