مشرق موعود

مشرق موعود

تأثیر حکمرانی دینی فضای مجازی بر تربیت منتظر

نویسنده
دکتری زبان و ادبیات عرب، مدرس و پژوهشگر جامعة الزهرا(س)، قم، ایران
چکیده
فضای مجازی به عنوان عرصه‌ای نوین از ارتباطات و تبادل اطلاعات، تأثیرات گسترده‌ای بر ابعاد مختلف زندگی بشر، از جمله تربیت و فرهنگ، داشته است. تربیت منتظر، به عنوان یک مفهوم مهم در اندیشه شیعی، نیز از این تأثیرات مستثنی نبوده است. این پژوهش با استفاده از روش تحقیق کیفی و با رویکرد توصیفی _ تحلیلی، به بررسی منابع مرتبط با موضوع می‌پردازد. همچنین، از تحلیل محتوای منابع و بررسی دیدگاه‌های متخصصان و صاحب‌نظران در این زمینه استفاده می‌شود. تربیت منتظر ابعاد مختلفی دارد که شامل بعد شناختی، بعد عاطفی و بعد رفتاری است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حکمرانی دینی فضای مجازی می‌تواند تأثیرات مثبت و منفی بر تربیت منتظر داشته باشد. از جمله تأثیرات مثبت می‌توان به: 1. افزایش دسترسی به منابع دینی و تقویت آگاهی دینی؛ 2. کنترل محتوا و جلوگیری از انحرافات فکری؛ 3. تأثیر بر ارتباطات و تعاملات؛ 4. تأثیر بر رفتار و سبک زندگی؛ 5. تأثیر بر تعامل بین نهادهای مختلف؛ 6. توجه به ابعاد اخلاقی در انتشار اطلاعات اشاره کرد. در مقابل: 1. انتشار اطلاعات نادرست و ایجاد شبهات دینی؛ 2. ایجاد فضای دینی قضاوت محور و انزواگرایانه؛ 3. تعلیم ایدئولوژی‌های خاص و از بین بردن تنوع دینی؛ 4. اعتماد به محتوای سطحی و فقدان عمق در آموزش‌های دینی از جمله تأثیرات منفی هستند. حکمرانی مؤثر، هوشمندانه و جامع در فضای مجازی می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های این فضا، نقش بسیار مهمی در تربیت منتظر ایفا کند و زمینه‌های لازم برای رشد و تعالی فردی و اجتماعی منتظران را فراهم آورد. این حکمرانی باید با در نظر گرفتن همه ابعاد موضوع، ضمن توجه به تأثیرات مثبت، با تأثیرات منفی نیز مقابله کند.
کلیدواژه‌ها

منابع

قرآن کریم
-      ابراهیم‌زاده آملی. عبدالله (بی­تا)، فلسفه انتظار، بی­جا: بی­نا.
-      ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1401ق)، مقدمة العلامة ابن خلدون، بیروت: دارالفکر.
-      احمدی، مجید (1401)، دو راهی فضای مجازی و خانواده، قم: امتداد حکمت.
-      اکبری، احمد (1394)، فضای مجازی در انتظار تولید محتوای دینی، قم: موسسه تحقیقاتی.
-      بویر، بارک (۱۴۰۱)، دسترسی به منابع دینی در فضای مجازی، ترجمه: کاظمی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
-      بهشتی، محمد (۱۳۸۵)، مجموعه آثار، تهران: انتشارات سروش.
-      تقوی، محمدرضا (1399)، درآمدی بر فلسفه فضای مجازی با نگاهی به تمدن نوین اسلامی، شیراز: پژوهشکده علوم انسانی.
-       جاشوگری، محمد (1399)، تأثیر دین و فضای مجازی بر تربیت، بی­جا: پارلاق قلم.
-      جوادی آملی، عبدالله (1387)، تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم: مرکز نشر اسراء.
-       حسن‌زاده، م (1397)، مهدویت: نظریه­ها و دیدگاه­ها، بی­جا: اسلامی.
-      درخشانی، علی (1402)، راهبرد جوان‌گرایی در حکمرانی دینی با تاکید بر گام دوم انقلاب اسلامی، بی­جا: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟ره؟، انتشارات معارف اسلامی.      
-      دوورا، هیتز (بی‌تا)، تربیت فرزند در عصر دیجیتال، ترجمه: امین پورحسن، تهران: کتاب خوانا.
-      رضوانی، علی اصغر (1395)، جامعه مهدوی، قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود؟عج؟.
-      صافی گلپایگانی، لطف‌الله (1400)، گفتمان مهدویت، قم: مسجد مقدس جمکران.
-      صدر، محمدباقر؛ طالب، سیدحسین (1376)، متی یظهر الامام المهدی؟عج؟ دراسة فی علامات الظهور، بی­جا: دارالزهرا.
-      طباطبایی، سید محمدحسین (1370)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: انتشارات اسلامی.
-      طبرسی، فضل بن حسن (1384)، مجمع‌البیان: تفسیر قرآن کریم، بی­جا: ناصرخسرو.
-      عرفان، امیرمحسن (1396)، رسانه و آموزه مهدویت، تهران: انتشارات رسانه.
-      عرفانی، محمدنظیر؛ عون نقوی، محمدعلی (1396)، فرصت­ها و چالش­های نهادهای دینی در فضای مجازی، قم: پژوهشگاه علوم اسلامی.
-      فتاحی (1398)، آزادی بیان و تفکر انتقادی در فضای مجازی، فصل‌نامه مطالعات ارتباطات، شماره 15.
-      فیروزآبادی، سیدابوالحسن و همکاران (۱۳۹۹)، درآمدی بر حکمرانی فضای مجازی، تهران: دانشگاه امام صادق؟ع؟.
-      کریک، برنارد (1395)، مبانی سیاست، ترجمه: مصطفی یونسی، تهران: سمت.
-      مطهری، مرتضی (۱۳۷۰)، قیام و انقلاب مهدی؟عج؟ از دیدگاه فلسفه تاریخ و مقاله شهید، تهران: انتشارات صدرا.
-      مطهری، مرتضی (1379)، انتظار، مکتب اعتراض از دیدگاه اسلامی، تهران: صدرا.
-      ملکی‌راد، محمود (1401)، مهدویت و سبک زندگی، قم: باقرالعلوم.
-      موسوی خمینی، سید روح‌الله (1398)، ولایت فقیه، قم: شمس.
-      مهدوی‌فر، میرزا عباس (1397)، اسلام و فلسفه انتظار، بی­جا: یاران قلم.
-      نصر، سیدحسین (1395)، حکمرانی دینی، نظریه­ها و رویکردها، بی­جا: بی­نا.
-      نوری، ع (۱۴۰۳)، فضای مجازی و مشارکت دینی، تهران: انتشارات فرهنگ و ارتباطات.
-      Aristotle. (1998). Politics (C. D. C. Reeve, Trans.). Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company.
-      Augustine. (1998). The City of God against the Pagans (R. W. Dyson, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press.
-      Castells, M. (2001). The internet galaxy: Reflections on the internet, business, and society. Oxford University Press.
-      Floridi, L. (2010) . Information: A very short introduction. Oxford University Press.
-      Foucault, M. (1995). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). New York, NY: Vintage Books. (Original work published 1977)
-      Giddens, A. (1990). The consequences of modernity. Stanford University Press.
-      Hobbes, T. (1996). Leviathan (R. Tuck, Ed.). Cambridge: Cambridge University Press. (Original work published 1651)
-      Huntington, S. P. (1991). The third wave: Democratization in the late twentieth century. Norman, OK: University of Oklahoma Press.
-      Inglehart, R. (1997). Modernization and postmodernization: Cultural, economic, and political change in 43 societies. Princeton University Press.
-      Liu, Z. (2004). Word of mouth for movies: Its dynamics and impact. Journal of Marketing, 68(3), 74-89.
-      Livingstone, S. (2008). Internet literacy: Young people’s negotiation of new online opportunities. In D. Buckingham (Ed.), Youth, identity, and digital media MIT press.
-      Locke, J. (1980). Two Treatises of Government (P. Laslett, Ed.). Cambridge: Cambridge University Press. (Original work published 1689)
-      Plato. (1997). Republic (G. M. A. Grube, Trans.; rev. C. D. C. Reeve). Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company.
-      Robertson, R. (1992). Globalization: Social theory and global culture. Sage.
Schultz, D. E. (2005) . IMC—A requiem. Journal of Advertising Research, 45(1(.