مشرق موعود

مشرق موعود

فراتحلیل دکترین مهدویت شیعی و فرهنگ جهانی منجی‌باوری پیوند سه‌گانه مهدی‌باوری، مهدی‌یاوری و مهدی‌زیستی در گفتمان ارتباطی (مطالعه موردی: مقالات «مشرق موعود»)

نویسندگان
1 استاد گروه معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری دانشکده علوم اجتماعی، رسانه و ارتباطات، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
فقدان الگوی نظام‌مند در کاربست نظریه‌های ارتباطی با آموزه‌های مهدوی، سنجش کارآمدی پژوهش‌های این حوزه را دشوار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلأ، به واکاوی جریان‌شناسی مطالعات مهدوی و تبیین ساختار روابط میان محورهای سه‌گانه «مهدی‌باوری» (بُعد شناختی)، «مهدی‌یاوری» (بُعد کنشی) و «مهدی‌زیستی» (بُعد سبک زندگی) با نظریه‌های اصیل ارتباطی می‌پردازد. این پژوهش با رویکرد «فراتحلیل کمی و کیفی»، جامعه آماری شامل ۲۴۶ مقاله علمی منتشرشده در شماره‌های ۱ تا ۳۰ فصل‌نامه مشرق موعود (بازه زمانی ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۳) را مورد پایش و تحلیل محتوای عمیق قرار داده است. تحلیل‌های آماری و داده‌کاوی مضامین نشان می‌دهد که اگرچه تمرکز غالب مقالات بر مبانی نظری بوده است، اما استخراج مؤلفه‌ها امکان همگرایی میان ساحت‌های مهدوی و پنج نظریه ارتباطی شامل «کاشت»، «اقناع»، «استفاده و رضامندی»، «دیپلماسی عمومی» و «ارتباط معنوی» را اثبات می‌کند. براساس داده‌های مستخرج، مدل مفهومی جدیدی طراحی شد که چگونگی توزیع و تأثیرگذاری این سه‌گانه را در بستر کارکردهای ارتباطات تبیین می‌کند. مدل برآمده از این فراتحلیل، ضمن آسیب‌شناسی روند موجود، چارچوبی استاندارد و سنجه‌پذیر برای ارزیابی تأثیر نظام رسانه‌ای بر ترویج فرهنگ انتظار ارائه می‌دهد و می‌تواند به عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری پژوهشی در حوزه میان‌رشته‌ای تخصصی «مهدویت و ارتباطات» مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

منابع

قرآن کریم
-      بهرامی، علیرضا (۱۳۹۷)، شبهه اختلال هویتی در ساخت اندیشه مهدویت، پژوهش‌های مهدوی، شماره 29.
-       پورسیدآقایی، سیدمسعود (۱۳۸۸)، تجلی محبت به امام زمان؟عج؟ در اطاعت از ولی فقیه است، مشرق موعود، سال سوم، شماره 11.
-      حسن‌زاده، کاظم (1397)، تجلی پارامترهای امید، مهدویت و ظهور در کتب فارسی دوره متوسطه، عصر آدینه، 11(3).
-      حکیمیان، محمدرضا، حکیمیان، زهرا (1397)، پیدا و پنهان دیدگاه مستشرقان در حیطه مهدویت، مطالعات مهدوی، 9(1).
-      خلیل‌بیگی، نغمه (۱۳۸۶)، مهدویت در صداوسیما، ماهنامه موعود، سال ۱۲، شماره ۸۰.
-      خوشفر، محمد، و طائب اصفهانی، محمدرضا (1399)، گونه‌شناسی آیات مهدویت با تأکید بر تفسیر اطیب‌البیان، پژوهش‌های مهدوی، 12(1).
-      دهقانی آرانی، زهیر (1398)، سیر تحول آرای مستشرقان در مورد مهدویت (از 2001 میلادی تاکنون)، انتظار موعود، شماره 65.
-      روحی، محمدرضا؛ روشن‌ضمیر، مهدی (1399)، جایگاه امامت و مهدویت از نظر قرمطیان، پژوهش‌های مهدوی، 12(2).
-      سلیمیان، حسن (1391)، کتاب‌شناسی موضوعی مهدویت، قم: مؤسسه آینده روشن.
-      شجاعی، محمد (۱۳۹۳)، آفت‌های عارض‌شده بر زندگی، ماهنامه موعود، سال ۱۹، شماره ۱۶۰.
-      عرفان، احمد؛ کارگر، محمدحسین (1399)، سنجش نیازهای پژوهشی در گستره مناسبات آموزه مهدویت و مطالعات مدیریت، مشرق موعود، 13(3).
-      عرفان، امیرمحسن (1399)، سنجش نیازهای پژوهشی تراز انقلاب اسلامی در گستره مناسبات آموزه مهدویت و مطالعات رسانه، مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 61.
-      کارگر، رحیم (۱۳۸۷)، آینده جهان: دولت و سیاست در اندیشه مهدویت، قم: مرکز تخصصی مهدویت.
-      محسنی آهویی، ابراهیم، خادمی، عاطفه (1396)، فرصت‌ها و چالش‌های کتب درسی در موضوع مهدویت؛ تحلیل بازنمایی مهدویت در کتب آموزش رسمی کشور با رویکرد معیار انقلاب اسلامی، عصر آدینه، شماره 24.
-      محمدی منفرد، بهروز (۱۳۸۹)، امامت و مهدویت، تهران: انتشارات کانون اندیشه جوان.        
-      مرزوقی، رحمت‌الله (1387)، سیمای مهدویت در برنامه‌های آموزشی مدارس: رویکردی به فلسفه تربیتی انتظار، تربیت اسلامی، دوره 3، شماره 7.
-      ملکی‌راد، محمود (1397)، کارکردهای اجتماعی اندیشه مهدویت در حوزه امنیت و دفاع، انتظار موعود، شماره 18.
-      موسوی گیلانی، سید رضی (1385)، رویکرد هنری به مهدویت، عصر آدینه. شماره 1.
-      مویدی، علی (۱۳۹۸)، عوامل و زمینه‌های پیدایش جریانات انحرافی در حوزه مهدویت، مطالعات مهدوی، شماره 43.
-      Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage.
-      Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage.
McQuail, D. (2010). McQuail’s mass communication theory (6th ed.). Sage.