مشرق موعود

مشرق موعود

تحلیل انگاره‌سازی فرق شیعی غیر امامی از غیبت امام مهدی(عج)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم ایران
2 هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ، قم ، ایران
چکیده
پدیده غیبت امام مهدی (عج) به مثابه یکی از ارکان بنیادین در تفکر شیعه امامیه، نه فقط در مباحث کلامی و اعتقادی جایگاه ویژه‌ای دارد، بلکه ابعاد گسترده‌ای از مسائل اجتماعی، تاریخی و سیاسی را نیز در بر می‌گیرد. این آموزه در چارچوب باورمندی‌های شیعه امامی و غیر امامی با پیچیدگی و ژرفای ویژه‌ای تبیین شده است. این پژوهش در پاسخ به این پرسش که: کاربست فرق شیعه امامی از غیبت چگونه بوده است؟ با تمرکز بر چگونگی بهره‌مندی از مفهوم غیبت در مذاهب غیر امامی شیعه، به بررسی و تحلیل دیدگاه‌های گوناگون و ناهمگونی‌های آن می‌پردازد که پیرامون این باور کلیدی مطرح شده‌اند. بررسی این دیدگاه‌ها، درک روشنی از چگونگی تفسیر و دریافت مفهوم غیبت در چارچوب‌های گوناگون اعتقادی و مذهبی ارائه می‌دهد. مذاهبی مانند: سبأیه، کیسانیه، زیدیه، اسماعیلیه و واقفه، هر یک با رویکرد و نگاه ویژه خود به پدیده غیبت نگریسته‌اند که این امر ریشه در تاریخچه، متون مذهبی و تجربیات اجتماعی آنها دارد. این تنوع در نگرش‌ها، نه تنها به درک عمیق‌تری از جایگاه و نقش امام مهدی (عج) در فرهنگ اسلامی کمک می‌کند، بلکه چالش‌ها و فرصت‌های موجود در تعاملات بین مذهبی و اجتماعی را نیز آشکار می‌سازد. آورده این پژوهش، با تحلیل نقاط همانندی و ناهمانندی میان دیدگاه‌های مذاهب گوناگون و هم‌سنجی آنها با حقیقت غیبت امام مهدی (عج)، فهم عمیق‌تر و دقیق‌تری از تعاملات مذهبی در میان شیعیان را نشان خواهد داد.
کلیدواژه‌ها

منابع

-      ابن سعد، ابوعبدالله محمد. (1410ق). الطبقات الکبرى. تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة.
-      ابن فارس، ابوالحسین. (1404ق ). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
-      ابن کثیر، إسماعیل بن عمر. (1408ق). البدایة والنهایة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-      ابن منظور، محمد بن مکرم. (1408ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-      ابن‌اعثم کوفی، محمد بن علی. (1411ق). الفتوح. بیروت: دار الأضواء
-      ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله. (410ق). ذکر اخبار اصبهان. بیروت: دار الکتب العلمیة.
-      اشعری قمی، سعدبن عبدالله. (1360). المقالات و الفرق. تهران: علمی و فرهنگی.
-      اشعری، علی بن اسماعیل. (۱۴۰۰ ق ). مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین. بیروت: دارالنشر.
-      بغدادی، عبدالقاهر بن طاهر. (۱۴۰۸ ق ). الفرق بین الفِرق. بیروت: دارالجیل.
-      جعفریان، رسول. (1369). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه. قم: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
-      حسین، جاسم. (1385). تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم؟عج؟. (آیت اللهی، محمدتقی، مترجم)، تهران: انتشارات امیرکبیر.
-      حمیری، نشوان بن سعید. (۱۹۷۲م ). الحور العین. [بی جا]: [بی نا].
-      رازی، محمد بن عمر. (1413ق ). اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین. قاهره: بی نا.
-      راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القران. بیروت: دارالشامیه.
-      سلیمیان، خدامراد. (1403). فرهنگنامه مهدویت. چاپ یازدهم، قم: انتشارات بنیاد فرهنگی حضرت مهدی(عج).
-      شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (۱۴۱۵ ق ). الملل و النحل. بیروت: دار المعرفة.
-      صابری، حسین. (۱۳۸۸). تاریخ فرق اسلامی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت). مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
-      طبری، محمدبن جریر. (1354). تاریخ طبری. (ابوالقاسم پاینده، مترجم)، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ.
-      طوسی، محمّدبن الحسن. (1411ق). کتاب الغیبة. قم: موسسه معارف اسلامی.
-      غلامعلی، مهدی. (1386). درآمدی بر غیبت نگاری (بررسی کتاب های غیبت تا قرن پنجم هجری). حدیث اندیشه، سال دوم، ش3.
-      فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین. قم: دارالهجره.
-      قاضی، وداد. (۱۹۷۴ م). ‌الکیسانیة فی التاریخ و الأدب. بیروت: دارالثقافة.
-      قندوزی، سلیمان بن ابراهیم. (1416ق). ینابیع المودة لذوی القربى. بیروت: دارالأسوة للطباعة والنشر.
-      کشی، محمد بن عمر. (1348). اختیار معرفة الرجال. شرح حسن مصطفوی، مشهد: دانشگاه مشهد.